Van herkennen naar verbinden
Rijk en regio vinden elkaar rond de toekomst van Rivierenland
Een middeleeuws kasteel, vier toekomstperspectieven voor Rivierenland, gesprekken over de grote opgaven van Nederland en zelfs de vraag welk lied bij deze regio past. Het Rijk Regio Diner op 3 september jl. in Kasteel Ammersoyen was een avond van ontmoeting en van een belangrijke constatering: wat er in Rivierenland gebeurt, raakt steeds vaker rechtstreeks aan de toekomst van Nederland. En daarom alle reden om samen, als Rijk én regio, verder te gaan.
Nederland staat de komende decennia voor grote keuzes. Over ruimte, woningbouw, water en bodem, bereikbaarheid, landbouw, energie, economie en leefbaarheid. In Rivierenland komen veel van die opgaven letterlijk samen. De A2, A15, Betuweroute, de grote rivieren en het Amsterdam-Rijnkanaal vormen hier een knooppunt van mensen-, goederen-, kennis- en waterstromen. Tegelijkertijd komen ook woningbouw, voedselproductie, waterveiligheid, klimaatadaptatie en brede welvaart in hetzelfde gebied samen.
Dat was de aanleiding voor een ontmoeting tussen vertegenwoordigers van verschillende ministeries, de acht regiogemeenten en de Strategische Board FruitDelta Rivierenland in Kasteel Ammersoyen. Niet om een lijst met wensen op tafel te leggen. Niet om te vragen om een nieuwe status of een nieuw programma. Maar om met elkaar te verkennen waar regionale en nationale belangen elkaar raken. En wat Rijk en regio daar samen mee kunnen.
Een plek waar alles samenkomt
Kasteel Ammersoyen vormde het perfecte decor voor deze avond. Het middeleeuwse waterkasteel was eeuwenlang een strategische schakel in het rivierengebied, waar water, handel, veiligheid en bestuur samenkwamen. Enthousiaste gidsen van Geldersch Landschap & Kasteelen namen de gasten mee door het kasteel.
In het Koetshuis Ammersoyen ging het gesprek verder over de toekomst van deze regio. Sebastian van Berkel van MUST nam de aanwezigen mee in het Ruimtelijk Ontwikkel Perspectief, de eerste bouwsteen voor de Strategische Agenda FruitDelta Rivierenland 2050. Het ontwikkelperspectief laat zien hoe bereikbaarheid, water, voedsel, economie, brede welvaart, klimaat en leefomgeving niet als losse dossiers kunnen worden bekeken, maar onderdeel zijn van één samenhangende ruimtelijke en maatschappelijke opgave.
Aan de hand van vier toekomstperspectieven werd niet geprobeerd één toekomstbeeld te kiezen. De perspectieven zijn bedoeld als bouwstenen om het gesprek te voeren over de keuzes die voor Rivierenland liggen.
“De schroom mag eraf”
Arne van Hout, Directeur-Generaal Openbaar Bestuur en Democratische Rechtsstaat van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, sprak tijdens de avond over een verdiepte kennismaking en een gedeeld gevoel van urgentie. De brede vertegenwoordiging vanuit verschillende departementen was daarbij van grote betekenis. Zijn boodschap aan de regio was helder: “De schroom mag eraf.”
Die uitspraak past bij de beweging die Rivierenland maakt. De regio neemt verantwoordelijkheid voor haar eigen toekomst. Met de Strategische Agenda FruitDelta Rivierenland 2050 en het Ruimtelijk Ontwikkel Perspectief wordt gewerkt aan een gezamenlijk langetermijnperspectief. Maar juist omdat hier zoveel nationale en regionale belangen samenkomen, kan de regio dat niet alleen doen.
De inzet van het diner was daarom: eerst herkennen, vervolgens erkennen en uiteindelijk verbinden. De gewenste beweging was dat het Rijk niet alleen naar Rivierenland zou kijken als een regio met interessante regionale opgaven, maar als een strategische schakelregio waarvan het functioneren rechtstreeks raakt aan nationale belangen. Want als Nederland afhankelijk is van goede bereikbaarheid via de nationale corridors, van een toekomstbestendige delta, van voedselproductie en voedselzekerheid, economische verbindingen en een leefbare ruimte, dan is het logisch om ook te kijken naar wat daarvoor in Rivierenland nodig is.
Jaap Slootmaker, Directeur-Generaal Water en Bodem bij het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat, verwoordde dat treffend: “Het Rijk bestaat bij de gratie van wat er in de regio gebeurt.” En hij voegde eraan toe dat Rijk en regio elkaar moeten vinden en dat je dat samen moet willen doen.
Ook bij Marjolein Jansen, Directeur-Generaal Ruimtelijke Ordening bij het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, ontstond die beweging. Zij benadrukte dat Rivierenland een corridorgebied is, maar dat het nadrukkelijk niet de bedoeling kan zijn dat de regio daar uiteindelijk zelf niets aan heeft. “Hoe gaan we ervoor zorgen dat Rivierenland er ook echt iets aan heeft? Dat moeten we samen ontdekken en opschrijven.”
Zij vertelde dat zij de afgelopen jaren meerdere bezoeken aan Rivierenland heeft gebracht en positief verrast is door de stappen die de regio heeft gezet. “Dat is mooi om te zien en laten we dit met elkaar vasthouden.” De volgende stap is volgens haar om samen te verkennen hoe nationale en regionale belangen hier kunnen worden verbonden en wat dat vraagt van zowel het Rijk als de regio.
Een lied voor Rivierenland
Tussen al deze gesprekken was er ook ruimte voor een lichtere vraag. Gespreksleider Nathan de Groot vroeg de aanwezigen welk lied bij hen opkomt als ze aan Rivierenland denken.
Natuurlijk werd Het Land van Maas en Waal genoemd. Een vanzelfsprekende associatie met het landschap waarin de gasten die avond bijeen waren. Maar ook Zing, Vecht, Huil, Bid, Lach, Werk en Bewonder van Ramses Shaffy kwam voorbij. En er werd zelfs gekozen voor Simply the Best.
Van gesprek naar vervolg
Tijdens de gesprekken ontstond niet alleen een concreet perspectief op een vervolg, maar ook een gedeeld inzicht. Verschillende vertegenwoordigers van het Rijk benoemden dat juist in Rivierenland meerdere nationale opgaven samenkomen en dat deze niet los van elkaar kunnen worden bekeken. Daarmee ontstond de gezamenlijke constatering dat de ontwikkeling van Rivierenland op belangrijke punten raakt aan nationale belangen.
Marjolein Jansen bood aan om samen met collega’s van ministeries en de regio een ontwerp- of werkatelier te organiseren. Daarin kunnen Rijk en regio gezamenlijk verder onderzoeken wat nodig is om de regionale ontwikkeling toekomstbestendig vorm te geven, de verschillende nationale en regionale vraagstukken naast elkaar te leggen en het Ruimtelijk Ontwikkel Perspectief van en voor Rivierenland verder te brengen.
Dat sluit aan bij een ontwikkeling die binnen het Rijk zichtbaar is: ook regio’s zonder afzonderlijk rijksprogramma, maar mét een stapeling van nationale opgaven, kunnen samen met het Rijk werken aan een strategische agenda. De regionale agenda blijft daarbij van de regio zelf; het gaat juist om het verbinden van nationale en regionale belangen.
Het atelier is daarmee niet alleen bedoeld als een eenmalige werksessie, maar als een eerste stap om de verbinding tussen nationale en regionale opgaven verder te verdiepen en te onderzoeken hoe een meerjarige samenwerking tussen Rijk en regio vorm kan krijgen.
Jaap Slootmaker verwoordde het als volgt: “We gaan naar iets toewerken waar we samen iets aan hebben.”
Samen verder bouwen
De avond op Kasteel Ammersoyen begon met een rondleiding door een kasteel dat eeuwenlang een strategische plek in het rivierengebied was. De avond eindigde met een blik vooruit.
Rivierenland is het blauwgroene hart van Nederland: een strategisch gelegen en leefbare regio die Nederland verbindt, voedt en beschermt. Juist omdat hier zoveel nationale belangen samenkomen, is de ontwikkeling van Rivierenland niet alleen een regionale aangelegenheid.
De regio heeft daarin zelf een verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid wordt ook genomen, onder meer met de Strategische Agenda FruitDelta Rivierenland 2050 en het Ruimtelijk Ontwikkel Perspectief als eerste bouwsteen.
Maar waar de toekomst van Rivierenland en de toekomst van Nederland elkaar raken, ligt ook een gezamenlijke opgave. Het Rijk Regio Diner liet zien dat daarvoor niet alleen wederzijdse herkenning en erkenning bestaat, maar ook de bereidheid die opgave samen verder te verkennen en vorm te geven. De eerste stap daarvoor is gezet.
